Пресек

Перец се спушти во огромната стара фотелја, ги испружи нозете, и навалувајќи се, мирно ги стави рацете на наслоните. „Но што стоите“, им се обрати на книгите. „Неработници! Зар вас поради тоа ве пишуваа? Известете, известете ме како оди сеидбата, колку е засеано? Колку е засеано: разумно, добро, вечно?! И какви се изгледите за жетва? И најважно – какви се резултатите? Ќутите… Ете на пример ти, како те викаа… Да-да, ти, двотомецу! Колку луѓе те прочитале? А колку сфатиле? Те сакам, стар мој, ти си добар и чесен пријател. Ти никогаш не викаше, не се фалеше, не се лупаше во гради. Добар и чесен. И оние, кои те читаат, исто така стануваат добри и чесни. Барем привремено. Иако и сами со себе… Но ти знаеш, постои такво мислење, дека за да би се чекорело напред, добрината и чесноста не се баш толку обавезни. За тоа се потребни ноѕе. И чевли. Може да бидат дури и неиспрани ноѕе и валкани чевли… Прогресот може во потполност да биде рамнодушен спрема поимите добрина и чесност, како што беше рамнодушен спрема тие поими и до сега. На управата на пример, за да функционира правилно, ниту добрина ниту чесност не и е потрабна. Пријатност е, пожелна, ама не и обавезна. Како латински јазик за чистач на улици. Како развиени бицепси за благајник. Како почит спрема жената за Домагаениот… Ама се зависи од тоа како се сфаќа прогресот. Тој може да се сфаќа така, да се појавуваат оние познати „затоа“: алкохоличар, ама затоа одличен стручњак; распуштен човек, ама затоа извонреден говорник; крадец, ништожник, тепач, ама затоа – каков организатор! Убиец, но затоа дисциплиниран и лојален… А прогресот исто така може да се сфати како претворање на сите луѓе во добри и чесни. И тогаш ќе стигнеме до време, кога ќе се говори: стручњак е тој навистина добар, ги познава работите, ама типот е валкан, треба одма да се избрка…

Слушајте книги, а знаете ли вие, дека ве има повеќе него луѓе? Кога сите луѓе би ги снемало, вие би можеле да ја населите земјата и би биле во потполност исти како и луѓето. Меѓу вас постојат добри и чесни, мудри, кои знаат многу, а исто така и наивно празни, скептици, лудаци, убијци, заводници, деца, досадни проповедници, самозадоволни будали и полуобразовани викачи со запалени очи. И вие не би знаеле зошто постоите. И стварно – зошто постоите? Многу од вас даваат знаење, но зошто е тоа знаење во шумата? Тоа нема апсолутно никаква врска со шумата. Тоа е исто кога иден архитект на сончеви градови би го учеле фортификација, и после тоа, колку и да се труди да изгради стадион или санаториум, кај него стално би испаѓал некаков досаден, мрачен бункер со ровови. Она, што вие им го дадовте на луѓето, кои дојдоа во шумата, тоа не е знаење – тоа се предрасуди...

Други од вас вселуваат неверба и опаѓање на духот. И не поради тоа што се мрачни или сурови, или што предлагаат и нудат да се остави еднаш за навек надежта, него поради тоа што лажат. Понекогаш лажат светликаво, искричаво, со бодри песни и свирки, понекогаш плачливо, стенкајќи и правдајќи се, ама – лажат. Поради нешто таквите книги никогаш и никој не ги пали и никогаш не ги тргаат од библиотеките, немало сеуште во историјата случај, лагата да се предава на огнот. Единствено можеби случајно, ако не проанализирале како треба или ако поверувале. Во шумата тие исто така не се потребни. Тие никаде не се потребни. Сигурно баш поради тоа ги има толку многу... тоест не поради тоа, него затоа што ги сакаат... Темницата на горчливата вистина ни е помила... Што? Кој тоа тука разговара? Ах, тоа јас разговарам... Но, ете јас зборувам дека постојат уште книги... Што?...“

Извадок од романот „Улитка на Склоне“ – Аркадиј и Борис Стругацки